توضیحات

سیمان

سیمان (به فرانسوی: Ciment) ماده ای است که روی سطح اجسام جامد اعمال می شود تا آنها را محکم به هم بچسباند. به عبارت دقیق تر، ماده پودری است که پس از مخلوط شدن با آب، به حالت نرم و خمیری درآمده (که پس از خشک شدن سفت می شود) و برای چسباندن سنگ ها، آجرها، بلوک ها و غیره در ساخت و ساز استفاده می شود.

سیمان می تواند به عنوان مواد چسبنده ای تعریف شود که قادر است قطعات یا توده های مواد جامد را به یکدیگر متصل کرده و یک کل فشرده ایجاد کند. چنین تعریفی شامل تعداد زیادی از مواد بسیار متفاوت است که اشتراکات کمی با یکدیگر دارند. اما معمولاً منظور از سیمان، ماده ای است که می‌تواند حالت خمیری پیدا کرده و از آن برای چسباندن آجر، بلوک و سنگ ها به یکدیگر استفاده می شود. از آنجایی که جزء غالب در اکثر این مواد، ترکیبات آهکی است، منظور از سیمان، معمولاً «سیمان های آهکی» است. طبق تعریف مونومری مانند متیل متاکریلات می تواند سیمان خوانده شود که در محل پلیمریزه و سخت می شود و بیشتر در ایالات متحده از آن برای وصله زدن و تعمیر جاده ها استفاده می شود. با این حال، استفاده از این چنین مواد گران قیمتی در مقایسه با استفاده از سیمان های معدنی، که سیمان پرتلند برترین آنهاست، بسیار محدود است.

سیمان پرتلند

این نوع سیمان یک ماده کلسینه شده متشکل از آهک و سیلیکات است که با ماسه و سنگ مخلوط می شود. پس از هیدراته شدن، یک ماده خمیری تشکیل می‌دهد که سفت شده و به یک ماده سنگ مانند تبدیل می شود. استفاده از سیمان پرتلند در مهندسی عمران و ساختمان سازی به قدری گسترده است که معمولاً منظور از سیمان، سیمان پرتلند است.

سیمان ها را می توان به سیمان های هیدرولیک و غیر هیدرولیک تقسیم کرد. سیمانی که پس از سفت شدن حتی زمانی که در زیر آب نگهداری می شود، استحکام آن افزایش می یابد، هیدرولیک نامیده می شود. سیمان غیر هیدرولیک در شرایط مرطوب یا زیر آب سفت نمی شود. بلکه در هنگام خشک شدن سفت می شود و با دی اکسیدکربن موجود در هوا واکنش می دهد. پس از سفت شدن در برابر حمله مواد شیمیایی مقاوم است.

تولید جهانی سیمان

تولید جهانی سیمان حدود چهار میلیارد تن در سال است که حدود نیمی از آن ساخت چین است. اگر صنعت سیمان یک کشور بود، سومین تولید کننده دی اکسید کربن در جهان با ۲٫۸ میلیارد تن بود که تنها چین و ایالات متحده از آن پیشی می گرفتند. واکنش کلسینه اولیه در تولید سیمان مسئول حدود ۴٪ انتشار جهانی CO2 است. فرایند کلی مسئول حدود ۸٪ از انتشار جهانی CO2 است، زیرا کوره سیمانی که در آن واکنش رخ می دهد معمولاً توسط زغال سنگ یا کک نفتی به دلیل شعله قوی مورد نیاز برای گرم کردن کوره توسط انتقال حرارت تابشی کار می کند.

پیش‌بینی می‌شود اندازه بازار جهانی سیمان تا سال ۲۰۲۵ به ۶۸۲٫۳ میلیارد دلار برسد. سیمان سبز یک جایگزین سازگار با محیط زیست برای سیمان سنتی است که می تواند انتشار کربن در سایت های ساختمانی را تا ۴۰ درصد کاهش دهد. انتظار می رود اندازه بازار جهانی سیمان سبز تا سال ۲۰۲۴ به ۳۷٫۷۵ میلیارد دلار برسد.

بزرگترین کشورهای تولید کننده سیمان جهان

1. چین

سالهاست که چین تاکنون بزرگ ترین تولید کننده سیمان بوده است و گزارش سال 2017 نیز این نکته را تأیید می کند. در گزارش بتای راهنمای سیمان 2018 میلادی، 408 کارخانه چینی امکانات یکپارچه ای برای تولید کامل سیمان و 57 مورد نیز وارد کننده و آسیاب تفاله کوره بوده اند. با ظرفیت حداکثری 1.5 میلیون تن در هر سال. البته به نظر می رسد که آمارهای مربوط به کشور چین فراتر از آن چیزی است که در گزارش ذکر شده است. در بررسی زمین شناختی ایالات متحده آمریکا، ظرفیت 2.5 میلیون تن در هر سال را برای چین در نظر می گیرند و بنابر گزارش منابعی خاص، ظرفیتی بیش از 3.5 میلیون تن در هر سال است.

2. هند

در سال 2016، هند دومین تولیدکننده سیمان بود. در این کشور 163 واحد تولیدی سیمان و 103 واحد آسیاب وجود دارد. نکته حائز اهمیت این است که شرکت های تولید سیمان در هند، شامل شرکت های محلی و هم شرکت های چند ملیتی هستند. تولید سیمان هند در سال 2017 میلادی، 290 میلیون تن در سال بوده است.

3. آمریکا

ایالات متحده آمریکا 120.5 میلیون تن در 2017 تولید سیمان داشته است. بازار سیمان ایالات متحده آمریکا در دست تولیدکنندگان چند ملیتی مانند الفارجیهولسیم، هایدلبرگ سمنت، سمکس، سیِ آر اچ، و بازی یونی سم است. نکته جالب توجه اینکه با وجود ریشه داشتن کارخانه های سیمان در خانواده های خاص، اما دیگر در ایالات متحده چنین شرکت های تولید کنند وجود ندارند. آخرین آن اش گرو بود که در اولین فصل از سال به CRH به قیمت 3.5 میلیارد دلار فروخته شد.

4. روسیه

بر طبق گزارش بتا راهنمای سیمان جهانی 2018، ظرفیت تولید سیمان روسیه، 114 میلیون تن در سال است. این گزارش نشان می دهد روسیه در 2016 میلادی، 56 میلیون تن در سال سیمان تولید کرده که 10.8 درصد کمتر از سال 2015 بوده است. نام بزرگ ترین تولید کننده سیمان در روسیه، یورو سمنت، کامالً محلی است و پس از آن دو شرکت چند ملیتی هایدلبرگ سمنت و الفارجیهولسیم هستند.

5. ویتنام

پنجمین کشور تولیدکننده سیمان در 2017، ویتنام، با ظرفیت 113.8 میلیون تن در سال است. این کشور 65 کارخانه تولید یکپارچه و 14 تولید سیمان آسیاب دارد. همه کارخانه ها در ویتنام به صورت مستقیم و غیر مستقیم تحت نظارت و مدیریت و مالکیت دولت ویتنام هستند. این کشور با اقتصادی مرکز-محور همواره تالش می کند تا از بیشترین ظرفیت تولید سیمانش استفاده کند. این رویکرد باعث می شود که پروژههای جدید در این کشور ملغی شوند اما تعداد اندکی از این پروژه ها با فشار زیاد به کار خود ادامه می دهند. ویتنام 64 میلیون تن سیمان در اولین ماه های سال 2017 فروخته است. تولید سیمان ویتنام نسبت به سال 2016 میلادی 4 درصد رشد کرده است. در حال حاضر، خروجی سیمان ویتنام به 86 میلیون تن در سال رسیده است؛ در حالی که تقاضای داخلی آن، فقط 60 میلیون تن در سال است. پس 26 میلیون تن به طورکلی در سال 2017 اضافه تولیدی دارد.

6. برزیل

در دهه اول قرن حاضر، صنعت سیمان برزیل به سرعتً متوقف شده بود و ولی اکنون به دلیل وضعیت رشد اقتصادی این کشور مجددا تولیداتشان رشد کرده است. طوری که ظرفیت تولید آن 92.9 میلیون تن در سال است. این ظرفیت حاصل فعالیت 75 کارخانه تولید یکپارچه و 19 کارخانه آسیاب است. تولید سیمان در واقع میان تولیدکنندگان محلی/منطقه ای مانند ووتورانتیم و اینترسمنت، و بازیگران کوچک تر و تولیدکنندگان چندملیتی تقسیم شده است. در سال 2016 اعلام شد که این کشور 60 میلیون تن سیمان تولید کرده است. این عدد نشان دهنده استفاده از 65 درصد از ظرفیت این کشور است.

7. ترکیه

ترکیه هفتمین تولیدکننده سیمان در جهان است. این کشور 52 کارخانه تولید یکپارچه دارد که ظرفیتی معادل 95.6 میلیون تن دارد. 4 کارخانه تولید یکپارچه نیز در حال تأسیس دارد و 5 کارخانه دیگر نیز در حال توسعه و تغییر مکان هستند. همچنین ترکیه، 16 کارخانه آسیاب دارد با ظرفیت 8 میلیون تن. نکته حائز اهمیت این است که ظرفیت برخی از این کارخانه ها در دسترس نبوده است. مجمع تولیدکنندگان سیمان ترکیه (تی سی ام اِی) در سال 2016 ادعا کرد این کشور ظرفیتی تولیدی 132 میلیون تن در سال را دارد. قوانین ضد انحصاری ترکیه سبب شده است بخش سیمان تعداد غیرمعمولی شرکت کننده داشته باشد که بیشتر آن ها ترک هستند؛ اگرچه هایدلبرگ سمنت و الفراجیهولسیم و ووتورانتیم بازیگران چند ملیتی تولید و بازار سیمان ترکیه هستند.

8. ایران

ظرفیت تولید سیمان ایران 88.4 میلیون تن در سال است که حاصل فعالیت 72 کارخانه تولید یکپارچه سیمان است. 15 کارخانه دیگر نیز در مراحل تأسیس و راه اندازی هستند. ایران در سال 2016 میلادی، 53 میلیون تن تولید سیمان داشته است. تعداد بسیار زیادی از کارخانه های تولید سیمان مالکان محلی دارند. برخالف سایر کشورها، به سبب وجود تحریم ها به رهبری ایالات متحده آمریکا، میزان سرمایه گذاری خارجی در ایران بسیار محدود بوده است.

9. اندونزی

اندونزی 19 کارخانه تولید یکپارچه دارد که ظرفیتی معادل 70.2 میلیون تن در سال دارد. به علاوه 6 کارخانه آسیاب که 3.7 میلیون تن به تولید این کشور می افزاید. 9 کارخانه دیگر نیز در دست تأسیس دارد. این کشور در سال 2016 میلادی، 63 میلیون تن سیمان تولید کرده است.

10. عربستان

ظرفیت کلی 73 میلیون تن در سال، سهم عربستان از تولید سیمان در جهان است. این کشور 21 کارخانه یکپارچه و 1 کارخانه آسیاب دارد. بیشتر کارخانه های عربستان مالکان محلی دارد. این کشور در سال 2016 میلادی، 61 میلیون تن سیمان تولید کرده است.

بزرگترین تولید کنندگان سیمان ایران

براساس آمار انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان ایران مربوط به سال 1393، شرکت سیمان آبیک با تولید 2.077.399 تن سیمان عنوان بزرگترین تولیدکننده سیمان ایران را به خود اختصاص داد. بر این اساس رتبه دوم و سوم بزرگترین تولیدکنندگان سیمان کشور نیز به ترتیب به سیمان سپاهان با 1.859.793 تولید و سیمان تهران با 1.858.528 تن تولید اختصاص یافت. ضمن اینکه شرکت های سیمان خوزستان، مازندران، سامان غرب، هگمتان، ارومیه، صوفیان و خاکستری ساوه نیز رتبه های چهارم تا دهم غول های سیمانی کشور را در هشت ماهه 1393 بدست آوردند.